عبد الصبور شاهين ( مترجم : سيد حسين سيدى )
221
تاريخ القرآن ( تاريخ قرآن ) ( فارسى )
30 - ابو حيّان مىگويد : ظاهر آيه در « فعدّة من ايّام اخر » بيانگر تتابع در روزهء قضا نيست فاضل جواد گويد : اطلاق « عدّة » در قضاى روزه ، تخيير بين تتابع و تفريق را اقتضاء دارد . مسالك الافهام ، ج 1 ، ص 319 . فاضل مقداد نيز گويد : قرائت ابىّ شاذ است و قول اصح و مختار ، تخيير بين تفريق و تتابع است بنابر اين وجوبى در تتابع نيست . كنز العرفان ، ج 1 ، ص 207 . 31 - ابو حيّان پس از نقل معانى مطرح شده در قرائتهاى آيهء مذكور ، بيان مىدارد كه بعضى « اكاد اخفيها من نفسى » خواندهاند . وى در ادامه مىگويد : چنين برداشت معنايى از آيه صحيح نيست چه دليلى در كلام بر چنين محذوفى وجود ندارد . وى مىافزايد : زيادت « فكيف اظهركم عليها » نيز از ابىّ رسيده است . همچنين در مصحف عبد اللّه « اكاد اخفيها من نفسى فكيف يعلمها مخلوق » و در بعضى قرائتها « و كيف اظهرها لكم » نيز رسيده است . ابو حيّان در دفع اين توهّم كه مگر چيزى بر خداوند پوشيده است ؟ مىافزايد : اين زيادت بنابر عادت عرب در مبالغه بر كتمان مطلبى صورت گرفته است چنان كه عرب گويد : من اين مطلب را از خود هم پوشيده دارم تا چه رسد به ديگران . . . قرطبى برداشت خود را اين گونه ياد مىكند كه معناى اين قرائت « اكاد اخفيها من قبلى و من عندى لا من قبل غيرى » مىباشد . البحر المحيط ، ج 6 ، ص 233 ، الجامع لاحكام القرآن ، ج 11 ، ص 185 . 32 - طبق رواياتى كه آمده ، هيچ شكى نيست كه ازدواج موقّت در زمان رسول خدا ( ص ) مشروع بوده است بلكه اختلاف بر سر نسخ آن است . استمتاع در آيهء شريفه ، حمل بر حقيقت شرعيهء آن مىشود نه معناى لغوى آن كه لذت بردن جنسى باشد ، به ديگر بيان ، اگر چه لفظ استمتاع و تمتّع بر معناى انتفاع و لذت جنسى اطلاق مىشود ولى در عرف شرع ، مخصوص عقد موقّت متعه است به خصوص كه به « النساء » اضافه شده است . اصل تشريع نكاح متعه ، بهره ورى جنسى به طور موقت است چنان كه در آيه نيز به جاى تعبير از مهر از اجرت « فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ » استفاده كرده كه مؤيّد مطلب ماست . اگر منظور از استمتاع ، نكاح دائمى باشد ، لازم مىآيد كه بدون استمتاع ، مهر بر مرد لازم نيايد و حال آن كه در عقد دائم به محض عقد ، مهر بر مرد لازم مىشود . الغدير ، ج 3 ، ص 332 و ج 6 ، ص 198 به بعد ، مجمع البيان ، ج 3 ، ص 32 . در خصوص نسخ اين آيه ، نواسخى چند شمردهاند از جمله آيهء طلاق ، قائلين نسخ به چنين آيهاى ، گفتهاند كه مفارقت زن ، متوقف بر طلاق است كه عدّه را به دنبال دارد و چون در نكاح متعه ، طلاق و عدّهاى در كار